Павлодар инвестициялары: жобалар, қаржы, тәуекелдер
ZontNews.kz.-тің «Қазақстан өңірлерінің инвестициялық картасы» арнайы жобасы аймақ әкімдіктері ұсынған ресми мәліметтер негізінде елдегі инвестициялық жобаларды талдауды жалғастырады.
Өңірлерде қандай жаңа кәсіпорындар ашылып жатыр? Инвесторлар қанша қаражат құйды? Жобалар қанша жұмыс орнын ашуға мүмкіндік берді? Кәсіпкерлер мемлекеттен қандай қолдау алды және салынған инвестицияның нақты экономикалық тиімділігі қандай?
Осы сұрақтарға жауап алу үшін ZontNews.kz. редакциясы «Масс-медиа туралы» және «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» заңдарға сәйкес Қазақстанның барлық әкімдігіне ресми сауал жолдады.
Бұл жолы редакция еліміздің ірі өнеркәсіптік өңірлерінің бірі – Павлодар облысының инвестициялық жобалары туралы мәліметтерді саралады.
190 млрд теңгеден асатын 33 жоба
Ұсынылған мәліметтерге сәйкес, Павлодар облысында пайдалануға берілген инвестициялық жобалар тізіміне жалпы құны 190 млрд теңгеден асатын 33 кәсіпорын енгізілген.
Инвестициялардың басым бөлігі металлургия, агроөнеркәсіп кешені, құрылыс индустриясы және машина жасау салаларына бағытталған.
Тізімде ондаған миллиард теңге салынған ірі өнеркәсіптік кәсіпорындармен қатар, салыстырмалы түрде шағын ауыл шаруашылығы жобалары да бар.
Алайда деректерді талдау инвестиция көлемі, ашылған жұмыс орындарының саны және мемлекеттік қолдау тетіктері бойынша жобалар арасында айтарлықтай айырмашылық бар екенін көрсетеді.
Ең ірі жобалар металлургияда
Өңірдегі ең қымбат жобалардың бірі – EkibastuzFerroAlloys кәсіпорны. Оның құны 92 млрд теңге, ал жоба аясында 800 жұмыс орнын құру көзделген.
Тағы бір ірі металлургиялық жоба – Kazferro Limited. Оған 30,4 млрд теңге инвестиция салынып, 340 жұмыс орнын ашу қарастырылған.
Ұсынылған ақпаратқа сәйкес, екі жоба да Бірыңғай индустрияландыру картасы аясында мемлекеттік қолдауға ие болған. Жобалардың біріне инвестициялық келісімшарт та қарастырылған.
Осылайша, тек аталған екі кәсіпорынның өзіне 120 млрд теңгеден астам инвестиция тиесілі.
Бірқатар кәсіпорын АЭА аумағында
Павлодар облысындағы жобаларды бағалау кезінде «Павлодар» арнайы экономикалық аймағында жұмыс істейтін кәсіпорындарға ерекше назар аудару қажет.
Ұсынылған мәліметтерде олардың қатарында:
- Brass of Qazaqstan PVL;
- Тандем Recycling;
- Unimetals;
- KAZBM;
- Еуразиялық механикалық зауыт;
- ISG Solutions;
- КазРециклен;
- Astra-CI бар.
Арнайы экономикалық аймақ қатысушыларына заңнама аясында бірқатар салықтық және кедендік жеңілдіктер қарастырылуы мүмкін.
Сондықтан инвестициялық кестедегі мәліметтерге ғана сүйеніп, белгілі бір кәсіпорын бюджетке қанша салық төлеуі тиіс деген қорытынды жасау дұрыс емес.
Нақты бағалау үшін әр кәсіпорынға берілген жеңілдіктердің түрін, көлемін және қолданылу мерзімін ескеру қажет.
Миллиардтаған инвестиция, бес жұмыс орны
Агроөнеркәсіп кешеніндегі кейбір жобаларда инвестиция көлемі мен жұмыс орындарының саны арасындағы айырмашылық назар аудартады.
Мәселен, құны шамамен 700 млн теңгеден 2,3 млрд теңгеге дейінгі бірқатар жобада небәрі бес жұмыс орнын құру көрсетілген.
Мұндай көрсеткіштер Бастаушы-AGRO, G-Agro PV, Корн Агро және Шаров шаруашылығының жобаларында кездеседі.
Жұмыс орны санының аз болуы жобаның тиімсіз екенін автоматты түрде білдірмейді. Заманауи ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында өндіріс жоғары деңгейде автоматтандырылып, механикаландырылуы мүмкін.
Дегенмен мұндай кәсіпорындар мемлекеттік субсидия, жеңілдетілген несие немесе өзге де қолдау алған жағдайда, бюджет қаражаты есебінен қандай экономикалық нәтиже алынғанын бағалау маңызды.
1,5 млрд теңге және нөл жұмыс орны
Туризм саласындағы «Айдабол курылыс» ЖШС жобасы да назар аудартады.
Ұсынылған деректерге сәйкес, жобаға 1,5 млрд теңге инвестиция салынған. Алайда құрылған жұмыс орындарының саны нөл деп көрсетілген.
Бұл мәлімет қосымша нақтылауды қажет етеді. Нысан шынымен тұрақты қызметкерлерсіз жұмыс істей ме, әлде жұмыс орындары туралы ақпарат кестеге енгізілмеген бе – ұсынылған деректерден оны анықтау мүмкін емес.
Сондықтан қосымша ақпаратсыз жобаның тиімділігі туралы нақты қорытынды жасауға ерте.
Ондаған миллиардтық басқа жобалар
Павлодар облысының инвестициялық портфелінде бұдан бөлек бірнеше ірі жоба бар.
Олардың қатарында:
- Railcast Systems – 73,3 млрд теңге, 535 жұмыс орны;
- ПМХЗ жобасы – 36,1 млрд теңге;
- ЭрЛикидМунай Тех Газы – 56,3 млрд теңге;
- ЛМЗ ТехноСталь – 10,2 млрд теңге;
- HAGI-Павлодар – 10 млрд теңге.
Инвестиция көлеміне байланысты бұл кәсіпорындардың нақты өндірістік көрсеткіштері, салық түсімдері, жұмыс орындары және мемлекеттік қолдау көлемі ерекше қызығушылық тудырады.
Алайда инвестициялық кесте бұл көрсеткіштердің іс жүзінде қаншалықты орындалғанын анықтауға мүмкіндік бермейді.
Жүздеген миллион теңгеге бір жұмыс орны
Салыстырмалы түрде шағын жобалардың арасында да инвестиция мен жұмыспен қамту көрсеткіштерінің арақатынасы назар аудартады.
Мәселен, ұсынылған деректер бойынша «Отан» ШҚ жобасына 270 млн теңге инвестиция салынып, бір жұмыс орны көрсетілген.
«ТҰЛПАР-2021» ЖШС бойынша 200 млн теңгеге бір жұмыс орны қарастырылған.
«Радуга» ШҚ жобасында 448 млн теңге инвестицияға төрт жұмыс орны, «Аква фермада» 300 млн теңгеге бес жұмыс орны, ал «Каби Агро» жобасында 400 млн теңгеге бес жұмыс орны көрсетілген.
Бұл көрсеткіштер өндірістің автоматтандырылуымен байланысты болуы ықтимал. Дегенмен жобаның тиімділігін бағалау үшін жұмыс орындарының санымен қатар өндіріс көлемі, еңбек өнімділігі, салық түсімдері, экспорт және мемлекеттік қолдау көлемін де ескеру қажет.
Аквапарк сегіз жыл бойы салынып жатыр
HAGI-Павлодар жобасының жүзеге асырылу мерзімі де назар аудартады.
Ұсынылған мәліметтер бойынша, 10 млрд теңгелік аквапарк жобасы 2018 жылы басталып, оны 2026 жылы аяқтау жоспарланған.
Осылайша, жобаны іске асыру мерзімі шамамен сегіз жылға созылады.
Өңірлік туристік нысан үшін мұндай ұзақ мерзім құрылыстың созылу себептері, қаржыландыру динамикасы және нысанның нақты дайындық деңгейі туралы қосымша сұрақтар туындатады.
Инвесторларға қандай қолдау көрсетілді?
Ұсынылған ақпаратта инвестициялық жобаларға қатысты мемлекеттік қолдаудың бірнеше тетігі көрсетілген.
Олардың арасында:
- инвестициялық субсидиялар;
- жеңілдетілген несиелеу;
- инвестициялық келісімшарттар;
- инвестициялар туралы келісімдер;
- Бірыңғай индустрияландыру картасы;
- арнайы экономикалық аймақ қатысушыларына арналған преференциялар бар.
Мемлекеттік қолдау – инвестиция тартудың қалыпты құралдарының бірі.
Алайда мұндай жағдайда негізгі мәселе – жеңілдіктер мен қолдау алған инвесторлар өздеріне жүктелген міндеттемелерді қаншалықты орындады?
Оны анықтау үшін жоспарланған инвестицияны нақты салынған қаражатпен, уәде етілген жұмыс орындарын іс жүзінде құрылған жұмыс орындарымен және кәсіпорындардың өндірістік көрсеткіштерімен салыстыру қажет.
Ресми мәліметте не жетіспейді?
Ұсынылған инвестициялық кестелер негізінде:
- әр кәсіпорынның бюджетке нақты қанша салық төлегенін;
- компаниялардың түсім көлемін;
- түпкілікті бенефициарларын;
- шетелдік капиталдың үлесін;
- мемлекеттік бюджеттен қанша субсидия алғанын;
- салықтық және басқа жеңілдіктердің нақты көлемін;
- жұмыс орындарын құру жөніндегі міндеттемелердің орындалғанын;
- кәсіпорындардың жоспарланған өндірістік қуатқа шыққан-шықпағанын анықтау мүмкін емес.
Толыққанды бағалау үшін Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметтері, компаниялардың қаржылық есептілігі, түпкілікті меншік иелері туралы ақпарат және инвестициялық міндеттемелер мониторингінің нәтижелері қажет.
Сондықтан қолда бар мәліметтерге ғана сүйеніп, қандай да бір компания салық төлемейді немесе заң талаптарын бұзып отыр деп айтуға негіз жоқ.
Неге назар аудару керек?
Павлодар облысының инвестициялық портфелін талдау бірнеше ерекшелікті көрсетеді.
Біріншіден, инвестицияның қомақты бөлігі ірі өнеркәсіптік және металлургиялық кәсіпорындарға тиесілі.
Екіншіден, бірқатар компания мемлекеттік қолдау тетіктерін пайдаланады немесе арнайы экономикалық аймақ аумағында жұмыс істейді. Сондықтан олардың салықтық жүктемесін бағалағанда осы факторларды ескеру қажет.
Үшіншіден, кейбір жобаларда инвестиция көлемі мен құрылатын жұмыс орындарының саны арасында елеулі айырмашылық байқалады.
Төртіншіден, жекелеген жобалардың іске асырылу мерзімі ұзаққа созылған. Соның бірі – шамамен сегіз жылға жоспарланған HAGI-Павлодар жобасы.
Ең бастысы, ұсынылған мәліметтер өңірдің осы инвестициялардан нақты қандай экономикалық нәтиже алғанын толық бағалауға жеткіліксіз.
Қорытынды
Павлодар облысы Қазақстанның негізгі өнеркәсіптік орталықтарының бірі болып қала береді. Өңірдің инвестициялық портфелінде ондаған миллиард теңгеге бағаланатын ірі жобалар бар.
Алайда инвестиция көлемінің үлкен болуы жобаның тиімділігін өздігінен дәлелдемейді.
Толық баға беру үшін нақты қанша қаражат игерілгенін, кәсіпорындардың қаншасы жоспарланған қуатқа шыққанын, қанша тұрақты жұмыс орны құрылғанын, бюджетке қанша салық түскенін және мемлекеттік қолдау алған инвесторлардың міндеттемелерін қаншалықты орындағанын білу қажет.
Дәл осы көрсеткіштер есепте тұрған инвестициялық жоба мен өңір экономикасына нақты пайда әкеліп отырған кәсіпорынның арасындағы айырмашылықты көрсетуге мүмкіндік береді.
ZontNews.kz. «Қазақстан өңірлерінің инвестициялық картасы» арнайы жобасының келесі материалдарында басқа өңірлердің ресми деректерін талдап, инвестициялық жобалардың ел бойынша қалай жүзеге асырылып жатқанын көрсетеді.
Жаңалықтар
Тағы
Сізді де қызықтырады
Сұхбат
Бөлімге өтіңіз
Trends
Бөлімге өтіңіз
Сарапшы сөзі
Бөлімге өтіңіз
Әзірге түсініктеме жоқ!
Пікір қалдыратын бірінші адам болыңыз