Шағын органикалық фермерлер үшін тікелей сату – табыстың кепілі
Қазақстанда органикалық ауыл шаруашылығы дамып келеді, бірақ шағын фермерлер өнімді тиімді сатудың жолын іздеуде. КазАТУ ауыл шаруашылығы экономикасы және ауылдық жерлерді дамыту ғылыми-зерттеу институтының аға ғылыми қызметкері, KAZFOAM федерациясының төрағасы Евгений Климов шағын фермерлер үшін перспективалы сату арналары мен кірісті арттыру жолдарын ZontNews.kz айтып берді.
– Евгений Владимирович, шағын органикалық фермерлер өнімді қалай тиімді сата алады?
– Органикалық өндіріс дәстүрліге қарағанда көп шығын талап етеді, себебі химиялық тыңайтқыштар мен пестицидтер қолданылмайды, ал барлық жұмыстар экологиялық стандарттарға сәйкес жүргізіледі. Сондықтан органикалық өнім бағасы жоғары болып келеді. Жоғары баға өздігінен проблема емес, мәселе – фермер өнімін қалай сатады. Егер дұрыс сату арнасы таңдалмаса, фермер «органикалық премияны» ала алмайды, яғни қосымша пайдасын жоғалтады.
Шағын фермер тек өнім өсіріп қана қоймай, оны тиімді сату арқылы кірісін арттыруы қажет. Бұл үшін ол нарықты зерттеп, тұтынушылардың талаптары мен сұранысын білуі керек. Мысалы, органикалық көкөністер мен жемістерді тұрақты клиенттерге жеткізу арқылы фермер өз өнімін бағалы етеді және тұрақты табыс алады.
– Органикалық өнімді сату арналары қандай және олар қалай ерекшеленеді?
– Органикалық өнімді сату арналары екіге бөлінеді: тікелей және жанама.
Жанама каналдар – делдалдар, қайта өңдеуші кәсіпорындар, супермаркеттер арқылы сату. Бұл жол көбіне ірі өндірушілер үшін тиімді, себебі олар үлкен көлемде өнім шығарады және экспортқа бағыттайды. Бірақ шағын фермер үшін жанама арналар арқылы сату пайдасын азайтады, өйткені делдал көп жағдайда өнімнің қосымша құнын алады.
Тікелей каналдар – өнімді тұтынушыға тікелей сату. Бұл шағын фермерлер үшін ең тиімді жол. Тікелей сатудың артықшылықтары: фермер қосымша құнды өзіне қалдырады, тұрақты табысқа ие болады, тұтынушылармен сенімді қарым-қатынас орнатады және нарық ауытқуларына тәуелділікті азайтады.
Тікелей сату арқылы фермер өзінің бренді мен философиясын тұтынушыға жеткізе алады, мысалы, органикалық өнімнің сапасы, қалай өсірілгені және өңделгені туралы ақпарат береді. Бұл сенім нарығын қалыптастырады, тұтынушы фермердің тұрақты клиентіне айналады.
– Неліктен шағын фермерлер үшін тікелей сату маңызды?
– Шағын фермерлер өнімді аз көлемде шығарады. Егер олар делдал арқылы сатса, көбінесе минималды баға алады және пайдасы делдалға кетеді. Ал тікелей сату: өнім бағасын жоғарылатады, тұрақты кіріс береді, тұтынушылармен сенімді қарым-қатынас орнатады, фермерді нарықтағы құбылыстардан қорғауға көмектеседі.
Сонымен қатар тікелей сату арқылы фермер тұтынушылардың пікірін тыңдай алады, өнім сапасын жақсартады және сұранысқа бейімдейді. Бұл әсіресе органикалық сектор үшін маңызды, өйткені тұтынушы сапалы өнімге сеніммен қарайды және тұрақты сатып алушыға айналады.
– Тікелей сатудың тиімді модельдері қандай?
– Қазіргі әлемдік тәжірибеде бірнеше тиімді модельдер бар:
- Органик-бокс – фермер тұрақты түрде тұтынушыларға органикалық өнімдер жинағын жеткізеді. Жазылушылар алдын ала төлейді және маусым бойынша өнім алады. Бұл модель фермерге тұрақты табыс береді және логистикалық мәселелерді шешеді.
- CSA (солидарлы фермерлік) – тұтынушылар алдын ала өнімге ақы төлеп, өнімді маусым бойы алады. Бұл модель фермерге қаржылық тұрақтылық береді, себебі маусым алдында шығындары жабылады, ал тұтынушылар өнімді гарантталған түрде алады.
- Фермерлік нарықтар мен жәрмеңкелер – фермер өнімді соңғы тұтынушыға тікелей сатады. Бұл жерде фермер брендін танытады, тұтынушымен байланыс орнатады, кері байланыс алады және нарықтағы трендтерді байқауға мүмкіндік алады.
Сонымен қатар интернет арқылы сатылым, агротуризм, ферма дүкендері және органикалық мейрамханалармен ынтымақтастық та тиімді. Бұл тәсілдер арқылы фермерлер нарыққа жаңа жолдар ашады және кірісті арттырады.
– Қазақстанда тікелей сату мысалдары бар ма?
– Иә, мысалдар көбейіп келеді. Алматы облысында «органик-бокс» моделі енгізілуде. Кейбір фермерлер әлеуметтік желілер арқылы өнімдерін сатады. Агротуризмді дамыту арқылы фермерлер қонақтарды қабылдай отырып, өнімді насихаттайды және кіріс табады. Бұл тәсілдің тағы бір артықшылығы – фермер өз бренді мен философиясын тұтынушыға тікелей жеткізе алады.
– Бір ғана сату арнасына сенуге болады ма?
– Жоқ, бұл қауіпті. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, тұрақты фермерлер бірнеше арнаны бір уақытта пайдаланады: интернет + фермерлік нарық + агротуризм. Мұндай диверсификация тәуекелді азайтады, тұрақтылықты арттырады және фермердің кірісін тұрақтандырады.
– Тұтынушымен байланыс қандай рөл атқарады?
– Бұл табыстың негізгі факторы. Органикалық өнім – философия. Тұтынушы өнімнің кім шығарғанын, қалай өндірілгенін білгісі келеді. Тікелей сату сенімділікті қалыптастырады, тұтынушы тұрақты клиентке, кейде серіктеске айналады. Сенім арқылы фермер органикалық өнімінің құнын сақтап, тұрақты нарық орната алады.
– Негізгі қорытынды қандай?
– Шағын фермерлер үшін тікелей сату арналарын дамыту – қажеттілік. Бұл экономикалық тұрақтылықты, рентабельділікті арттырады, делдалдарға тәуелсіздік береді және органикалық сектордың ұзақ мерзімді дамуын қамтамасыз етеді. Органикалық өндіріс тек өнім емес, сонымен қатар фермер мен қоғам арасындағы жаңа қарым-қатынас моделін білдіреді.
– Жаңадан бастаған фермерлерге қандай кеңес бересіз?
– Бастапқы кезеңнен бастап сату стратегиясын ойластыру қажет. Тұтынушылармен сенімді қарым-қатынас орнату, интернет арқылы сатуды ұйымдастыру, жәрмеңкелерге қатысу және агротуризмді дамыту маңызды. Органикалық нарық – сенім нарығы. Фермер бұл сенімді орната білсе, ол табысты болады.
Сұхбат
Тағы
Сізді де қызықтырады
Trends
Бөлімге өтіңіз
Сарапшы сөзі
Бөлімге өтіңіз
Әзірге түсініктеме жоқ!
Пікір қалдыратын бірінші адам болыңыз