Органикалық егіншілік – болашақ алдындағы жауапкершілік
Бүгін, 23 қыркүйекте Еуропалық органикалық өнім күні аталып өтеді. Бұл күн табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалану, топырақ құнарлылығын сақтау және экологиялық қауіпсіз өнім өндірудің маңызын еске салады.
Қазақстандағы органикалық егіншіліктің дамуы, ғылыми зерттеулер мен саладағы мәселелер туралы ҚазЕжӨШҒЗИ органикалық егіншілік бөлімінің меңгерушісі Назира Дүсіпханқызы Слямова айтып берді.
– Назира Дүсіпханқызы, қазіргі органикалық егіншілік дегеніміз не және оның дәстүрлі егіншіліктен айырмашылығы қандай?
– Органикалық егіншілік – химиялық тыңайтқыштар мен пестицидтерден бас тарту ғана емес. Бұл топыраққа, табиғатқа және адам денсаулығына ұқыпты қарауға негізделген тұтас ауыл шаруашылығы жүйесі.
Көптеген өндіруші үшін органикалық егіншілік өмір салты мен белгілі бір философияға айналып келеді. Адам органикалық өндіріспен айналыса бастағанда, оның жерге деген көзқарасы өзгереді. Ол биыл қандай өнім алатынын ғана емес, топырақты келесі ұрпаққа қандай күйде қалдыратынын да ойлайды.
Дәстүрлі егіншіліктен айырмашылығы – мұнда топырақтың табиғи құнарлылығына, ауыспалы егіске, өсімдіктерді биологиялық қорғауға, сау тұқымға, жабынды дақылдарға және табиғатты сақтайтын басқа да тәсілдерге басымдық беріледі.
Мен үшін органикалық егіншілік – жерге, адамға және болашаққа деген жауапкершілік.
– Қазақстанда органикалық егіншілік қаншалықты белсенді дамып келеді?
– Қазақстанда бұл бағытты дамытуға мүмкіндік мол. Елімізде ауыл шаруашылығы жерлері көп, бірқатар өңірде химиялық құралдарды қолдану деңгейі салыстырмалы түрде төмен. Сонымен қатар органикалық дәнді, бұршақты, майлы және басқа да дақылдарды өндіруге қолайлы жағдай бар.
Қазір сала белсенді қалыптасу кезеңінде тұр. Қазақстанда сертификатталған өндірушілер жұмыс істейді, отандық органикалық өнімдер экспорттық нарықтарға шығарылып жатыр. Заңнамалық және нормативтік база да жетілдірілуде.
2026 жылдан бастап топтық сертификаттау мен бірлескен кепілдік жүйелерін қамтитын жаңа ұлттық стандарттардың енгізілуі ерекше маңызға ие. Бұл органикалық өндірісті шағын шаруашылықтар үшін қолжетімді ете алады.
Ендігі міндет – жекелеген табысты шаруашылықтардан саланы жүйелі дамытуға көшу. Бұл өндірісті, өңдеуді, сертификаттауды, ішкі нарық пен экспортты біртұтас жүйеге біріктіруді талап етеді.
– ҚазЕжӨШҒЗИ осы бағытта қандай зерттеулер жүргізеді?
– Институтта органикалық егіншілік бойынша жеке ғылыми бағыт құрылған. Зерттеулер тікелей егіс жағдайында жүргізіледі. Бізде аумағы 23 гектар болатын сертификатталған органикалық стационар бар.
Бидай, арпа, жүгері, соя, асбұршақ, жоңышқа және басқа да дақылдарды органикалық әдіспен өсіру технологияларын зерттейміз. Әртүрлі ауыспалы егіс жүйелерін, жабынды дақылдарды, топырақты мульчалауды, биологиялық препараттарды және топырақ құнарлылығын сақтау тәсілдерін сынақтан өткіземіз.
Тұқымның саулығына да ерекше көңіл бөлінеді. Биологиялық препараттармен қатар тұқымды термиялық өңдеу тәсілін зерттеп жатырмыз. Бұл әдіс химиялық дәрілегіштерді қолданбай-ақ инфекциялық жүктемені азайтуға мүмкіндік береді.
Тағы бір маңызды бағыт – органикалық егіншілікті цифрландыру. Өсімдіктердің жағдайын бақылап, уақтылы шешім қабылдау үшін IMETOS 300 метеостанциясын, ұшқышсыз ұшу аппараттарын, ГАЖ технологияларын, GreenSeeker, SPAD және басқа да құралдарды пайдаланамыз.
Зерттеу нәтижелері тәжірибелік алқаппен ғана шектелмеуге тиіс. Сондықтан әзірленген технологияларды фермерлік шаруашылықтарда сынап, өндіріске енгіземіз. Биыл Алматы облысының Райымбек ауданындағы Altyn Dan ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативінің 120 гектар алқабында технологияларымызды қолданып, нақты нәтижелерге қол жеткіздік.
– Органикалық өнім өндірушілер қандай қиындықтарға кездеседі?
– Негізгі қиындықтардың бірі – өтпелі кезең. Бүгін химиялық препараттардан бас тартып, ертең органикалық өнім алу мүмкін емес. Өндіріс технологиясын толық өзгертіп, белгіленген өтпелі кезеңнен және сертификаттаудан өту қажет.
Екінші мәселе – арамшөптермен, аурулармен және зиянкестермен күресу. Органикалық шаруашылықтарға рұқсат етілген құралдар саны аз. Сондықтан ауыспалы егіс, төзімді сорттар, сапалы тұқым, биологиялық қорғау және тұрақты фитосанитарлық мониторинг маңызды.
Сертификаттау, биологиялық препараттар мен тыңайтқыштардың және органикалық тұқымдардың қолжетімділігі, өнімді өңдеу мен өткізу мәселелері де бар. Қазір топырақ құнарлылығын қалпына келтіретін органикалық тыңайтқыштарға субсидия берілмейді.
Тағы бір мәселе – білімнің жеткіліксіздігі. Органикалық егіншілікті жеңілдетілген технология деп қарастыруға болмайды. Керісінше, ол агрономнан топырақ пен өсімдіктерді, фитосанитарлық жағдайды және бүкіл агроэкожүйені терең түсінуді талап етеді. Осыған байланысты институт фермерлерге жыл сайын тегін семинарлар, тренингтер мен вебинарлар өткізеді.
– Назира Дүсіпханқызы, Қазақстандағы органикалық егіншіліктің болашағы қандай?
– Бұл бағыттың мүмкіндігі өте зор. Бірақ органикалық егіс көлемін көбейту жеткіліксіз. Органикалық тұқым мен сау топырақтан бастап, дүкен сөресіне түсетін дайын өнімге дейінгі толық өндірістік тізбек қалыптастыру қажет.
Органикалық астық, дәнді-бұршақты және майлы дақылдар, мал азығы, көкөніс, жеміс-жидек пен дәрілік өсімдіктер өндіруді перспективалы бағыттар деп санаймын. Болашақта органикалық мал шаруашылығы мен өнімдерді өңдеуді де дамыту керек.
Алдағы жылдары егіншілікті биологияландыру, су үнемдеу технологиялары, топырақ құнарлылығын қалпына келтіру және цифрлық мониторинг ерекше маңызға ие болады. Климаттың өзгеруі бұл бағыттардың өзектілігін одан әрі арттырады.
Қазақстан органикалық шикізатты экспорттаумен шектелмей, өз брендтерімен қосылған құны жоғары өнім шығара алады. Ол үшін ғылымды, өндірісті, өңдеуді, сертификаттауды және нарықты біріктіру қажет. Сонда органикалық егіншілік еліміздің тұрақты ауыл шаруашылығының маңызды бөлігіне айналады.
Сұхбат
Тағы
Сізді де қызықтырады
Trends
Бөлімге өтіңіз
Сарапшы сөзі
Бөлімге өтіңіз
Әзірге түсініктеме жоқ!
Пікір қалдыратын бірінші адам болыңыз