Қазақстан энергетикасы жаңару кезеңіне қадам басты

Алматы үш күн бойы ел энергетикасының бүгіні мен болашағы талқыланған маңызды алаңға айналды. 21–23 қазан аралығында «Атакент» көрме кешенінде Powerexpo Almaty 2026 – «Энергетика, электротехника және энергетикалық машина жасау» атты 24-ші Қазақстандық халықаралық көрме өтті, деп хабарлайды ZontNews.kz. 

Ірі салалық іс-шара мемлекеттік органдардың, энергетикалық компаниялардың, бизнес пен инвестициялық қауымдастықтың өкілдерін, инженерлерді, жабдық өндірушілерді және сарапшыларды бір алаңға жинады.

Powerexpo Almaty көрмесімен қатар «Атом энергетикасы және өнеркәсібі» атты 9-шы Қазақстандық халықаралық Kazatomexpo 2026 көрмесі ұйымдастырылды. Екі көрменің бірлескен экспозициясына Австрия, Беларусь, Германия, Үндістан, Қазақстан, Қытай, Польша, Ресей, Түркия, Франция және Чехиядан 284 компания қатысты. Халықаралық секторда 224 компания, ал қазақстандық секторда 60 кәсіпорын, оның ішінде 22 отандық өндіруші өз өнімдерін таныстырды.

Қатысушылар қатарында Alageum Electric, AKSA Power Generation, MWM Austria, Астана электротехникалық зауыты, Қазақстан арматуралық-оқшаулағыш зауыты, Өскемен конденсатор зауыты, «Силумин-Восток», «Таврида Электрик», Electroshield Almaty, TE Connectivity Energy және Innio Jenbacher компаниялары болды.

Көрме энергетика саласының қаншалықты қарқынды өзгеріп жатқанын айқын көрсетті. Экспозицияда турбиналық және электротехникалық жабдықтар, кабель өнімдері, есепке алу құралдары, автоматтандыру және қорғау жүйелері, жылумен жабдықтау, энергия үнемдеу мен ресурстарды цифрлық басқаруға арналған шешімдер ұсынылды.

Іскерлік бағдарламаның басты оқиғасы екі күндік Энергетиктер форумы болды. Форум «Алматы энергетикасы: 105 жылдық даму және жаңа өсу нүктелері» атты пленарлық сессиямен ашылды. Қатысушылар Алматы мен Алматы энергия торабының болашақ энергия теңгерімін, жылу электр орталықтарын жаңғыртуды, магистральдық және тарату желілерін дамытуды, жаңа электр станцияларын салуды және мегаполистің өсіп келе жатқан сұранысын қамтамасыз етуді талқылады.

Энергетика вице-министрі Ержан Ертаев Алматыда жалпы қуаты шамамен 1 ГВт болатын генерацияны дамыту жобалары жүзеге асырылып жатқанын мәлімдеді. Сонымен қатар KEGOC оңтүстік энергетикалық аймақты күшейту бағытында, соның ішінде «Шу – Жамбыл» электр желісін салу бойынша жұмыс жүргізуде. Болашақта «Солтүстік – Оңтүстік» тұрақты ток желісін салу жобасы да қарастырылып отыр.

Қазіргі уақытта Қазақстанның энергетикалық жүйесінде 254 генерация көзі бар. Оның 172-сі – жаңартылатын энергия нысандары. Жалпы белгіленген қуат 27,1 ГВт-қа жетті. Саланы дамытудың 2035 жылға дейінгі жоспарына сәйкес, елде 26,3 ГВт көлемінде жаңа және жаңғыртылған қуаттарды іске қосу көзделген. Оның 13,3 ГВт-ын 2029 жылдың соңына дейін пайдалануға беру жоспарланып отыр.

Форумда энергия тұтыну көлемі халық саны, тұрғын үй құрылысы, көлік және цифрлық инфрақұрылыммен бірге өсіп келе жатқан Алматы қаласына ерекше назар аударылды.

«Алматы электр станциялары» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары Бауыржан Қалиевтің айтуынша, қала жылына шамамен 10–11 млрд кВт·сағ электр энергиясын тұтынады. Ал жергілікті энергия көздерінің өндірісі шамамен 5 млрд кВт·сағ көлемінде қалып отыр.

2026 жылы өңірдегі ең жоғары жүктеме тарихи көрсеткішке – 2068 МВт-қа жетті. Өсіп келе жатқан сұранысты өтеу үшін ЖЭО-2 және ЖЭО-3 алаңдарында жаңа газ электр станциялары салынып жатыр. ЖЭО-2-дегі жаңа станцияның электр қуаты шамамен 556 МВт, ал ЖЭО-3-тегі станцияның қуаты 544 МВт болады. Жаңа жабдықтарды іске қосу 2027 жылдан басталады деп күтілуде. Жобалар толық аяқталғаннан кейін «АлЭС» компаниясының жылдық электр энергиясын өндіру көлемі 5 млрд-тан 8,2 млрд кВт·сағ-қа дейін артуы мүмкін.

Іскерлік бағдарлама генерация мәселелерімен ғана шектелген жоқ. Стратегиялық сессияларда жылу көздері мен желілерін жаңғырту, атом энергетикасының келешегі, өндірісті жергіліктендіру, ұзақмерзімді инвестиция тарту, сутегі және жаңартылатын энергетиканы дамыту мәселелері сөз болды.

Саланың цифрлық трансформациясына да айрықша мән берілді. Сарапшылар жасанды интеллектіні қолдану мүмкіндіктерін, энергетикалық инфрақұрылымды киберқауіптерден қорғауды және электр энергиясын көп қажет ететін дата-орталықтарды тұрақты қуатпен қамтамасыз етуді талқылады.

Пікірталастарға «Атамекен» ҰКП басқарушы директоры Жақып Хайрушев, киберқауіпсіздік сарапшысы Евгений Питолин, Қазақстанның жаңартылатын энергетика қауымдастығының құрметті басшысы Арман Қашқынбеков, KAZENERGY атқарушы директоры Дамир Нарынбаев, Ғұмарбек Дәукеев атындағы АЭжБУ, Электр энергетикасы және энергия үнемдеуді дамыту институты, aiEnergo, Alageum Sales және басқа ұйымдардың өкілдері қатысты.

Бағдарламаның практикалық бөлігінде салық салу және бизнеске арналған қаржы құралдары қарастырылды. Алматы қаласы Әуезов ауданы бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасы басшысының орынбасары Қалиақбар Бек корпоративтік табыс салығын әкімшілендіру, аванстық төлемдер, жеңілдіктер мен преференциялар туралы баяндады.

Көрменің қорытынды күнінде III КазЭнергоОТП-2026 форумы өтті. Онда қазақстандық кәсіпорындардың болашақ «Балқаш» атом электр станциясының жеткізушілер қатарына ену мүмкіндігі, өндірісті жергіліктендіруді жеделдету және «ақылды» энергетика технологияларын енгізу мәселелері талқыланды.

Powerexpo Almaty 2026 Қазақстан энергетикасының ауқымды өзгерістер кезеңіне аяқ басқанын көрсетті. Елімізге генерация көлемін арттырумен қатар, тозған инфрақұрылымды жаңғырту, атом және жаңартылатын энергетиканы дамыту, отандық энергетикалық машина жасауды қолдау және жаңа технологиялармен жұмыс істейтін білікті мамандар даярлау қажет. Бұл міндеттердің сапалы орындалуына алдағы онжылдықтардағы елдің энергетикалық тұрақтылығы тікелей байланысты.