Солтүстік Қазақстан облысы: инвестициялар, жобалар және негізгі тәуекелдер

ZontNews.kz редакциясы өңірлердің ресми деректеріне негізделген «Қазақстан өңірлерінің инвестициялық картасы» арнайы жобасын жалғастырады.

Жоба аясында мәлімделген инвестиция көлемі, инвесторлар географиясы, салалық құрылым, іске асыру мерзімі, экспорттық әлеует және ұсынылған ақпараттың толықтығы талданады.

Алдыңғы жарияланымдарда Ақмола, Павлодар, Батыс Қазақстан, Алматы, Шығыс Қазақстан және Түркістан облыстарының инвестициялық портфельдері талданды. Келесі өңір – Солтүстік Қазақстан облысы.

Кезекті өңір – Солтүстік Қазақстан облысы. Ұсынылған тізімде жалпы құны шамамен 120 млрд теңге болатын 15 инвестициялық жоба бар. Олар агроөнеркәсіптік кешенді, машина жасауды, тау-кен металлургиясы мен химия өнеркәсібін, жеңіл өнеркәсіпті, құрылыс материалдары өндірісін және инфрақұрылымды қамтиды.

120 млрд теңгеге жуық 15 жоба

Инвестициялардың жалпы көлемі өңірде ірі әрі капиталды көп қажет ететін бастамалардың бар екенін көрсетеді.

Ең қымбат жобалардың қатарында:

• ресейлік инвестордың қатысуымен салынатын нан-тоқаш кешені – 37,3 млрд теңге;
• жүк вагондарын өндіру – 24,3 млрд теңге;
• ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру – 11,3 млрд теңге;
• алкоголь өнімдерін шығару – 12,6 млрд теңге.

Осы төрт жоба бүкіл инвестициялық портфельдің елеулі бөлігін құрайды. Демек, өңірдің қорытынды көрсеткіштері бірнеше ірі бастаманың табысты жүзеге асуына тәуелді болады.

Төрт елдің инвесторлары қатысады

Жобаларға Қазақстан, Түркия, Қытай және Ресей компаниялары қатысып отыр. Мұндай география шетелдік капиталдың өңірге қызығушылығын және жаңа технологиялар, жабдықтар мен сыртқы өткізу нарықтарын тарту мүмкіндігін көрсетеді.

Сонымен бірге портфельдің негізгі бөлігін отандық инвесторлар қалыптастырған: 15 жобаның тоғызын қазақстандық компаниялар жүзеге асырады. Сондықтан үш шет мемлекеттің инвесторлары қатысқанымен, шетелдік капиталдың үлесі әзірге шектеулі.

Салалар әртүрлі, АӨК үлесі жоғары

Солтүстік Қазақстан облысының инвестициялық портфелі экономиканың бірнеше бағытын қамтиды:

• агроөнеркәсіптік кешен;
• машина жасау;
• тау-кен металлургия кешені;
• химия өнеркәсібі;
• жеңіл өнеркәсіп;
• құрылыс материалдарын өндіру;
• инфрақұрылым.

Мұндай құрылым өңір экономикасының бір ғана салаға тәуелділігін төмендетеді. Алайда жобалардың жартысына жуығы агроөнеркәсіптік кешенге тиесілі. Бұл облыстың ауыл шаруашылығына мамандануына сай болғанымен, инвестициялық нәтижелердің өнімділікке, ауа райына, шикізат бағасына және экспорттық ахуалға тәуелділігін арттырады.

Өңдеуге басымдық берілген

Жобалардың едәуір бөлігі тек шикізат өндіруге емес, қосылған құны жоғары дайын өнім шығаруға бағытталған.

Тізімде мынадай өндірістер бар:

• ағаш жаңқалы тақталар;
• нан-тоқаш өнімдері;
• кеспе;
• жарма;
• алкоголь өнімдері;
• құрғақ бие сүті;
• шыны бөтелкелер;
• биг-бэг үлгісіндегі жұмсақ контейнерлер.

Мұндай кәсіпорындардың дамуы жергілікті шикізатты өңдеу көлемін ұлғайтып, дайын өнімнің өңір экономикасындағы үлесін арттыруы мүмкін.

Машина жасау өсім нүктесіне айналуы мүмкін

Жүк вагондары мен көтергіш жабдықтар шығару жобалары ерекше назар аудартады. Құны 24,3 млрд теңге болатын вагон өндірісі портфельдегі ең ірі бастамалардың бірі саналады.

Бұл кәсіпорындардың іске қосылуы облыстың өнеркәсіптік базасын нығайтып, техникалық мамандарға сұранысты арттыруы және құрамдас бөлшектер жеткізушілерімен сервистік компаниялар айналасында өндірістік кооперация қалыптастыруы ықтимал.

Алайда ұсынылған мәліметтерде жобалық қуат, өндірісті жергіліктендіру деңгейі және болжамды өткізу нарықтары көрсетілмеген. Сондықтан өнеркәсіптік әсердің ауқымын әзірге бағалау қиын.

АӨК және ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу

Ауыл шаруашылығы бағытына:

• қияр өсіретін жылыжай шаруашылығы;
• астық өңдеу және жарма өндіру;
• нан-тоқаш кешені;
• құрғақ бие сүтін өндіру;
• алкоголь өнімдерін шығару;
• ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру кіреді.

Бұл жобалар ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу деңгейін арттыра алады. Дегенмен АӨК жобаларының көп болуы инвестициялық портфельді маусымдық және табиғи-климаттық тәуекелдерге сезімтал етеді.

Экспорттық әлеует бар

Жоспарланған өнімдердің бір бөлігі ішкі нарықпен қатар шетелде де сұранысқа ие болуы мүмкін.

Экспорттық әлеуеті бар өнімдер:

• жүк вагондары;
• ағаш жаңқалы тақталар;
• отын түйіршіктері;
• шыны бөтелкелер;
• биг-бэгтер;
• ильменит өнімдері.

Нақты экспорттық нәтиже өндіріс көлеміне, өнімнің өзіндік құнына, логистикаға, сертификаттауға және ұзақ мерзімді келісімшарттарға байланысты болады. Бұл деректер ұсынылған тізімде ашылмаған.

Жоғары технологиялық жобалар аз

Салалар әртүрлі болғанымен, портфельде мына бағыттардағы жобалар жоқтың қасы:

• ақпараттық технологиялар;
• электроника;
• цифрлық шешімдер;
• биотехнология;
• фармацевтика.

Негізгі басымдық дәстүрлі салаларға берілген. Бұл өңірдің қалыптасқан экономикалық базасын дамытуға мүмкіндік береді, бірақ технологиялық жаңару мен өнімділігі жоғары жұмыс орындарын құру әлеуетін шектейді.

Әлеуметтік сала қамтылмаған

Тізімде денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, спорт және тұрғын үй құрылысы салаларындағы инвестициялық жобалар көрсетілмеген.

Яғни капитал негізінен өндірістік секторға бағытталған. Бұл өнеркәсіптің өсуіне ықпал етуі мүмкін, алайда әлеуметтік инфрақұрылымға сондай деңгейде инвестициялық серпін берілмейді.

Экологиялық бастамалар жеткіліксіз

Тізімде қалдықтарды қайта өңдеу, жаңартылатын энергетиканы дамыту, шығарындыларды азайту және экологиялық технологияларды енгізу жобалары өте аз немесе мүлдем жоқ.

Өнеркәсіптік және аграрлық өндірісі ұлғайып келе жатқан өңір үшін экологиялық бағыттың маңызы зор. Мұндай бастамалар болмаса, өндірістің өсуі қоршаған ортаға түсетін жүктемені арттыруы мүмкін.

Ұзақ мерзім тәуекелді арттырады

Бірқатар ірі жоба үш-төрт жылға есептеліп, 2022–2026 жылдары жүзеге асырылуда.

Ұзақ мерзім мынадай тәуекелдерді күшейтеді:

• құрылыс құнының өсуі;
• жабдықтар мен материалдардың қымбаттауы;
• нарық конъюнктурасының өзгеруі;
• қаржыландырудың кешігуі;
• кәсіпорындарды іске қосу мерзімінің кейінге қалуы.

Әр жобаның қазіргі кезеңі туралы өзекті ақпарат болмағандықтан, белгіленген кестенің сақталғанын анықтау мүмкін емес.

Жұмыс орындары мен мәртебесі нақтыланбаған

Ұсынылған тізімнің басты кемшілігі – мәліметтердің жеткіліксіздігі. Жобалардың басым бөлігі бойынша:

• құрылатын жұмыс орындарының саны;
• нақты өндірістік қуат;
• мемлекеттік қолдау шаралары;
• іске асырудың қазіргі кезеңі;
• игерілген қаражат көлемі;
• жобалық қуатқа шығу мерзімі көрсетілмеген.

Бұл мәліметтердің болмауы әлеуметтік-экономикалық әсерді бағалауды қиындатады. Жобаның тізімге енгізілуі кәсіпорынның салынып, іске қосылғанын немесе жоспарланған қуатта жұмыс істеп тұрғанын білдірмейді.

Қорытынды

Солтүстік Қазақстан облысының инвестициялық портфеліне жалпы құны шамамен 120 млрд теңге болатын 15 жоба кірген. Оның артықшылықтары – Қазақстан, Түркия, Қытай және Ресей инвесторларының қатысуы, өңдеу өндірісінің, машина жасаудың және экспорттық әлеуеті бар өнімдер шығарудың дамуы.

Сонымен бірге портфель агроөнеркәсіптік кешенге және бірнеше ірі жобаға тәуелді. Жоғары технологиялық, экологиялық және әлеуметтік бастамалар жоқтың қасы. Жұмыс орындары, өндірістік қуат, мемлекеттік қолдау және жобалардың нақты іске асырылу кезеңі туралы ақпараттың жеткіліксіздігі де объективті бағалауға кедергі келтіреді.

Сондықтан мәлімделген 120 млрд теңгені инвестициялардың ықтимал көлемі ретінде қабылдаған жөн. Жобалардың өңір экономикасына нақты үлесін бағалау үшін игерілген қаражат, іске қосылған кәсіпорындар, құрылған жұмыс орындары және белгіленген мерзімдердің сақталуы туралы толық мәлімет қажет.