Қазақстанда тұтынушылық кредиттердің өсуі екі есеге баяулады

Қазақстанда тұтынушылық кредит портфелінің өсу қарқыны 2025 жылғы тамыздағы 14,6%-дан 2026 жылғы тамызда 7,5%-ға дейін төмендеді. Бұл туралы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымованың банктер, микроқаржы ұйымдары, коллекторлық агенттіктер мен қаржы омбудсмандарының басшыларымен кездесуінде айтылды, деп хабарлайды ZontNews.kz.

Кездесуде халықтың шамадан тыс кредит алуын азайту, проблемалық берешекті реттеу, қаржылық алаяқтықпен күресу және азаматтардың өтініштерін қарау сапасын арттыру мәселелері талқыланды.

Агенттік соңғы екі жылда кепілсіз тұтынушылық кредит беруге қойылатын талаптар күшейтілгенін атап өтті. Атап айтқанда, қарыз алушылардың борыш жүктемесіне қатысты талаптар қатаңдатылып, төлем мерзімі 90 күннен астам кешіктірілген жағдайда жаңа кредит беруге тыйым салынды. Сонымен қатар тұтынушылық кредит сомасына шектеулер енгізіліп, сыйақының шекті жылдық тиімді мөлшерлемесі төмендетілді. Қадағалау шаралары да күшейтілді.

Биылғы тоғыз айда азаматтардың 144,3 мың өтініші қаралды. Оның 48%-ы банк секторына, 33%-ы микроқаржы ұйымдарына, ал 9%-ы коллекторлық агенттіктерге қатысты болды. Азаматтар негізінен проблемалық берешекті реттеу, банктік шоттарды бұғаттау, қаржылық алаяқтық және кредиттік тарих мәселелері бойынша жүгінген.

Осыған байланысты қаржы ұйымдарына қарыз алушылардың өтініштерін формалды түрде қараумен шектелмей, олардың мәселелерін нақты шешу қажеттігі ескертілді. Кредиторлар берешекті реттеу кезінде азаматтардың табысы мен нақты қаржылық мүмкіндіктерін ескеріп, қолайлы шешімдер ұсынуға тиіс. Агенттік клиенттердің құқықтарын қорғау бөлімшелерінің жұмысын тек жауап беру мерзімімен емес, өтініштердің нәтижесімен бағалау маңызды екенін атап өтті.

Кездесуде қаржылық алаяқтыққа қарсы шаралардың нәтижелері де қаралды. Алаяқтық жолмен рәсімделген кредиттер саны 2024 жылғы 8,7 мыңнан 2026 жылы 1,9 мыңға дейін азайған. Бұл бағытта онлайн-кредит беру кезінде биометриялық сәйкестендіру, қосымша растау талаптары және алаяқтық операцияларды анықтауға арналған жүйелер енгізілген. Алдағы уақытта банктердің антифрод-жүйелерін жетілдіру және олардың тиімділігіне тәуелсіз аудит жүргізу жоспарланып отыр.

Азаматтардың қаржы ұйымдарымен дауларын шешу үшін қаржы омбудсмандарының қызметін дамытуға да назар аударылды. Егер мәселе банк немесе микроқаржы ұйымы деңгейінде шешілмесе, омбудсман дауды тәуелсіз қарап, азаматқа негізделген шешім ұсынуға тиіс.

Сонымен қатар FinKomek цифрлық платформасын дамыту жоспарланып отыр. Ол азаматтардың өтініштерін қабылдаудан бастап, оларды тиісті қаржы ұйымына немесе омбудсманға жолдау, қарау мерзімдерін бақылау және қабылданған шешім туралы хабарлау кезеңдерін біріктіреді. Осылайша, платформа азаматтар үшін қаржылық мәселелер бойынша көмек алудың бірыңғай арнасына айналуға тиіс.

Агенттік қаржы ұйымдары тұтынушылардың құқықтарын қорғауға және цифрлық шешімдерді енгізуге қажетті ресурстарды қамтамасыз етуі керектігін атап өтті. Ал өтініштерді талдау жүйелі проблемаларды анықтауға, заң бұзушылықтардың алдын алуға және қаржы нарығын реттеу шараларын жетілдіруге пайдаланылмақ.

Кездесу қорытындысы бойынша тараптар қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету және қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғау бағытындағы өзара іс-қимылды жалғастыруға келісті.