Сенбі, 20 Маусым 2026 г.

$ 488.18

€ 559.6

₽ 6.65

Ру

Тауда туризмнің болашағы салынып жатқанда, ерекше балалар өмір сүруді үйренген орнынан айырылып қалуы мүмкін

Фото көзі: Жеке мұрағаттан

ZontNews.kz

Мамыр 9, 2026, 8:43 Т.Қ.

Алматы неге бірегей инклюзивті «Пионер» курортын жоғалтпауы керек

Бүгін «Пионер» инклюзивті курортында ерекше қарбалас болды. Лагерь аумағына ата-аналар балаларымен бірге жиналды – мерекеге де, жарысқа да емес, сенбілікке. Бірі жолдарды тазаласа, енді бірі қоршаулар мен ойын алаңдарын сырлады, балалар үлкендерге қоқыс жинауға және тау бөктерін ретке келтіруге көмектесті. Көптеген отбасы үшін бұл жер әлдеқашан жай ғана курорт емес. Мұнда адамдар бір-бірін атымен таниды, маусымдарды бірге қарсы алады және кезінде көзге тіке қараудың өзі қиын болған балалардың қалай өзгергенін көріп келеді.

Алайда бүгін ата-аналардың әңгімесінде алғыс қана емес, алаңдаушылық та сезілді.

Отбасылар балалар өмірінің бір бөлігіне айналған орнын жоғалтып алудан қорқады.

«Пионер» аумағының бір бөлігін Алматы тау кластерінің инфрақұрылымы үшін алып қою жоспарланып отыр. Қағаз жүзінде бар болғаны бірнеше гектар жер туралы айтылғанымен, оның артында әлдеқайда ауқымды мәселе жатыр: бірегей оңалту ортасының тағдыры, әлеуметтік кәсіпкерлікке деген сенім және Қазақстан болашағын адамға бағытталған мемлекет ретінде ме, әлде кез келген құнмен коммерциялық тиімділікке ұмтылатын ел ретінде ме көргісі келетіні туралы сұрақ.

Алматы тауларында, Тянь-Шань шыршалары мен гүлдеген иван-шай арасында, Іле-Алатауы ұлттық паркінің баурайында он жылға жуық уақыт бойы жүздеген отбасы үшін үміт мекеніне айналған орын бар. «Пионер» отбасылық инклюзивті курорты – аутизм, церебралды сал ауруы, Даун синдромы және басқа да даму ерекшеліктері бар балалар алғаш рет сенімді қозғалып, сөйлеп, қоғаммен араласып, өзін осы әлемнің бір бөлшегі ретінде сезіне бастаған кеңістік.

Отбасылық тағдырдан туған курорт

«Пионердің» тарихы бизнес-жоба немесе туристік бастама ретінде басталған жоқ. Оның негізінде бір отбасының өмір жолы жатыр.

Отыз жылға жуық уақыт бұрын Жанат пен Мұрат Қаратай ұлы Әлібектің диагнозын естіді – аутизм.

Сол кезде Қазақстанда ерекше балаларды қолдау жүйесі де, инклюзивті орта да, заманауи оңалту тәсілдері де іс жүзінде болмаған еді. Дәрігерлер ата-аналарды қиын болашаққа дайындап, арнайы интернат туралы ойлана бастауға кеңес берген.

Бірақ Қаратай отбасы басқа жолды таңдады.

Олар баласына көмектесудің өз тәсілін іздей бастады. Түрлі әдістерді қолданып көрді, көп саяхаттады, спортпен айналысты. Дәл спорт Әлібектің өмірін өзгерткен басты құралға айналды.

Бала алғаш рет шаңғыға тұрған кезде ата-анасы бұрын ешбір әдістен көрмеген нәтижені байқады: ол өз денесін жақсырақ сезіне бастады, айналасындағы адамдарға ашылып, сыртқы әлемге реакция танытты.

Кейін Жанат Қаратай бұл туралы былай деген еді:

«Тау шаңғысы адамға барлық сенсорлық сезімді береді. Ол аутизмі бар баланы өз әлемінен шығуға мәжбүрлейді, өйткені әйтпесе құлап қаласың. Ал ата-ана баланың басқа да өмірлік дағдыларын дамытуға жол ашатын алғашқы қадамды көреді».

Осы идея – тауды, спортты, сенсорлық оңалтуды және инклюзивті педагогиканы біріктіру – уақыт өте келе тұтас жүйеге айналды.

2015 жылы ерлі-зайыптылар Алматының Медеу ауданындағы қараусыз қалған турбазаны сатып алып, оның орнында «Пионер» отбасылық инклюзивті курортын құрды.

Жай ғана тау бөктері емес, оңалту кеңістігі

Жұмыс жылдары ішінде «Пионер» бағдарламалары арқылы ерекше қажеттіліктері бар он мыңнан астам бала, сондай-ақ жыл бойы жұмыс істейтін балаларға арналған тау-сауықтыру лагерінде 15 мыңнан астам бала тәрбиеленіп өтті.

Көпшілік үшін бұл кәдімгі тау курорты болып көрінуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде «Пионер» – әр бөлшегі маңызды болатын күрделі оңалту жүйесі.

Орман тыныштығы. Тыныш рельеф. Қаланың қарбаласынан алыстық. Қауіпсіз кеңістік. Болжамды маршруттар. Сенсорлық тұрақтылық.

Аутизмі бар балалар үшін бұл жай ғана ұсақ-түйек емес – олардың дамуы мен қалпына келуінің негізі.

Сондықтан ата-аналар қазіргі жағдайды қарапайым жер дауы ретінде емес, өз балаларының болашағына төнген қауіп ретінде қабылдайды.

Жаңа инфрақұрылым салу, адамдар ағынының көбеюі, шудың артуы – мұның бәрі отбасылар жылдар бойы балаларын алып келіп жүрген ерекше атмосфераны жойып жіберуі мүмкін.

Бұдан бөлек, мұнда баға қалыптастыру жүйесі төмен, бұл қымбат курорттарға қолы жетпейтін орташа табысы бар халықтың кең тобына қызмет көрсетуге мүмкіндік береді.

Балалар қайта оралғысы келетін орын

Құрғақ статистиканың артында мыңдаған адам тағдыры тұр.

Ата-анасының көзіне алғаш рет тік қараған балалардың тағдыры. Алғаш рет тепе-теңдігін сақтағандардың. Алғаш рет сөз айтқандардың. Алғаш рет өзіне сенімді болғандардың.

Кезінде дәл осылай Әлібек Қаратай да өзгерген.

Бүгінде ол 27 жаста. Спортпен айналысады, саяхаттайды, аспаз болып жұмыс істейді, шығармашылық жобаларға қатысады. Жас кезінде пластилиннен жасаған анимациялық жұмыстары үшін Канададағы аутизмі бар адамдар жетістіктерінің халықаралық фестивалінде жүлдегер атанған.

Оның ата-анасы үшін бұл ғажайып емес. Бұл – үлкен еңбек пен дұрыс құрылған ортаның нәтижесі.

Дәл осы тәжірибе «Пионер» философиясының негізіне айналды: ерекше балаларға аяушылық пен оқшаулау емес, қозғалыс, спорт, табиғат, жаңа әсерлер және қоғамның бір бөлігі болу мүмкіндігі қажет.

Жанат Қаратай қазіргі балалар – тек ерекше қажеттілігі бар балалар ғана емес – өз денесімен байланысты жоғалтып бара жатқанын жиі айтады.

– Біз балаларды жүйеге ыңғайлы етуге тым қатты тырысамыз да, әр адамның өз даму жолы бар екенін ұмытып кетеміз, – дейді ол.

Тау, қар, жылдамдық, физикалық жүктеме, кеңістікті сезіну – мұның бәрі кабинетте немесе қаладағы орталықта қайталау мүмкін емес терапияның бір бөлігі.

Сондықтан балалар бұл жерге ерекше бауыр басады.

Бүгінгі сенбілік кезінде тәрбиеленушілердің бірінің әкесі Қуат өз пікірін айтты. Оның баласы «Пионерге» бірнеше жылдан бері келіп жүр.

– Біз мұнда алғашында кездейсоқ келдік. Қазір бұл жер баламыздың өмірінің бір бөлігіне айналды. Мұнда ол өзіне сенімді бола бастады, тынышталып, басқа балалармен араласуды үйренді. Қыста шаңғы, жазда ролик пен жорықтар – мұның бәрі олардың дамуына өте үлкен әсер етеді. Ең бастысы – баланың өзі осында қайта-қайта келгісі келеді. Бұл біз үшін бәрінен маңызды, – дейді ол.

Қуаттың айтуынша, ерекше балалардың ата-аналары Қазақстанда шын мәнінде қауіпсіз әрі кәсіби оңалту кеңістігін табу қаншалықты қиын екенін жақсы түсінеді.

– Егер бұл жерді алып қойса немесе мүлде өзгертіп жіберсе, біз қайда барамыз? Балаларымыз қайда жаттығады? Мұндай орындар өте аз, – дейді әке.

Осындай алаңдаушылықты ерекше баланың анасы Марина да бөліседі.

Оның айтуынша, «Пионерге» дейін отбасы көптеген бағдарламаларды іздеп көргенімен, олардың көбі нәтиже бермеген.

– Дәл осы жерде балам алғаш рет өзін еркін сезіне бастады. Қозғалысы жақсарды, өзіне сенімді болды, спортқа қызығушылығы оянды. Сабақтардан кейін адамдармен жақсырақ араласа бастады. Ең таңғаларлығы – ол бұл жерге келуді үнемі күтеді. Бұл – оның бақыты, – дейді Марина.

Анасының айтуынша, балалар «Пионерді» емдеу орталығы ретінде емес, қуаныш мекені ретінде қабылдайды.

– Мұнда олар өздерін «ерекше» немесе шектеулі сезінбейді. Олар жай ғана өмір сүреді, қозғалады, достасады, үйренеді. Бұл олардың болашағы үшін өте маңызды, – дейді ол.

Мыңдаған отбасы үшін үмітке айналған жоба

Бүгінде «Пионер» – жай ғана жеке курорт емес.

Бұл:

инклюзивті туризм орталығы;

адаптивті спорт алаңы;

отбасылық оңалту кеңістігі;

нұсқаушылар даярлайтын мектеп;

әлеуметтік кәсіпкерліктің үлгісі.

Бағдарламалардың тиімділігі Дүниежүзілік банк қолдауымен зерттелген. Адаптивті шаңғы бағдарламалары Алматы әкімдігінің қолдауымен тегін өткізілді. Әр жылдары оған жүздеген бала қатысты.